Steward ownership: een juridische structuur die bij ons past

Bord&Stift'ers op Zoom vieren de overgang naar een nieuwe juridische structuur

Bij Bord&Stift hebben we sinds 2018 een horizontale bedrijfsstructuur. Dat houdt in dat we geen managers hebben. Sinds 1 januari 2021 past onze juridische structuur daarbij: ons bedrijf is nu officieel van zichzelf. Hoe hebben we dat aangepakt? Ons verhaal in vraag en antwoord. 

Wat bedoelen jullie daarmee: Bord&Stift is van zichzelf?

Charlotte heeft Bord&Stift opgericht en was tot eind 2020 eigenaar van het bedrijf. Per 1 januari 2021 is Bord&Stift echter geen eigendom meer van Charlotte maar ‘van zichzelf’. Er zijn twee juridische entiteiten: de BV Bord&Stift én de Stichting Bord&Stift. De stichting is de enige eigenaar van de BV.

Waarom hebben jullie deze constructie bedacht?

Sinds 2018 wordt Bord&Stift niet meer gerund door één persoon, maar doen we dat met z’n allen, zonder managers. Voor ons gevoel klopte het niet meer dat Charlotte – of wie dan ook – als enige de eigenaar van het bedrijf is, met alle bijkomende rechten en plichten. We wilden dat onze juridische structuur paste bij onze organisatievorm. 

Achter deze vrij praktische reden zit een grotere ideologische drijfveer. Veel bedrijven zijn gericht op groei en winst. Dat is niet gek: in onze huidige economie is een belangrijk doel van veel aandeelhouders geld trekken uit een bedrijf. Naar ons idee creëert dit ongezonde prikkels waardoor er vooral op de korte termijn wordt gefocust.

Veel groeiende startups kun je in ons huidige economische systeem vergelijken met legbatterijkippen: ze worden snel vetgemest met extern kapitaal, moeten vervolgens extreem hard groeien (vaak op een ongezonde manier die ten koste gaat van mensen en de planeet) en als het bedrijf op z’n top is wordt er enorm veel waarde uit het bedrijf getrokken dat naar een aantal individuen gaat.

Ook bij ‘gewone bedrijven’ is de fixatie op winstmaximalisatie en aandeelhouderswaarde niet bevorderlijk voor een gezonde bedrijfscultuur, samenleving en planeet. Wij willen naar een wereld waarin niet automatisch wordt gekozen voor het hoogste bod, niet wordt gesproken over de oorlog om klanten, over concurrenten verslaan, maar over mooie producten maken waar behoefte aan is, met liefde voor mens en omgeving. 

En in de categorie ‘practice what you preach’, dachten we: laten we bij onszelf beginnen!

Wat is naar jullie idee wel een gezonde vorm van bedrijfsvoering? 

De vorm waarvoor wij hebben gekozen – het bedrijf koopt de aandelen van de eigenaar en brengt die onder in een stichting – heet steward ownership, oftewel rentmeesterschap. Het bedrijf kan vervolgens niet meer worden gekocht of verkocht. De mensen die aan het roer staan zijn slechts stewards die voor het bedrijf zorgen. 

Dat geeft andere prikkels; het geeft meer ruimte voor beslissingen die goed zijn voor het bedrijf op de lange termijn, voor de werkomstandigheden, de samenleving en de aarde. Winst verdwijnt niet in de zakken van de eigenaar, directeur of aandeelhouder, maar kan worden geherinvesteerd in de missie van het bedrijf. 

Hoe hebben jullie dat aangepakt? 

We zijn in gesprek gegaan met andere bedrijven die een vergelijkbare stap hebben gezet, zoals Regelink Ecologie & Landschap en Nonprofit Ventures. We trokken samen op met Squarewise, die dezelfde transitie wilde maken. We vonden een notaris en een behulpzame accountant die met ons de beste vorm wilden uitzoeken. Ze vonden onze vraag in eerste instantie zo afwijkend – waarom wil een eigenaar een bedrijf aan zichzelf verkopen? – dat ze dachten dat daar iets achter moest zitten. Wilden we soms belasting ontduiken? Dat vonden wij dan wel weer grappig… Samen met hen bespraken we wat we wilden en keken we wat er mogelijk is binnen de kaders van de wetgeving. Op basis van die gesprekken schreven we onze statuten. 

Hoe zien jullie statuten er grofweg uit?

Stichting Bord&Stift is eigenaar van Bord&Stift BV. In het bestuur van de stichting zitten drie willekeurig gekozen medewerkers van Bord&Stift – in dienst en freelance. Omdat wij een horizontale bedrijfsstructuur hebben, hebben zij minder macht dan normaal gesproken het geval is. Ze komen een paar keer per jaar bij elkaar, beheren de statuten en zetten handtekeningen onder arbeidscontracten of als er bankrekeningen moeten worden geopend. Maar zij bepalen niet wat medewerkers verdienen of andere grote kwesties, dat doet de hele groep. Charlotte, de voormalig eigenaar, is nu ook gewoon in dienst en kan dus ook worden ontslagen als ze zich opeens onwenselijk zou gaan gedragen. Met de winst die we maken geven we een kleine winstuitkering aan alle medewerkers, maar verder gaat alles naar mooie projecten die de wereld een beetje beter maken.

Hoe zijn de bestuursleden gekozen?

Alle Bord&Stift’ers (zowel in dienst als freelance) mochten aangeven of ze in het bestuur wilden plaatsnemen of niet. Toen hebben we een soort digitale hoge hoed gecreëerd, in de vorm van een rad, en zijn drie willekeurige collega’s aangewezen om zitting te nemen in het bestuur.

Het bedrijf is gekocht van de eigenaar, hoe zit dat?

Bij het verkopen van Bord&Stift hebben we niet zozeer gekeken naar de marktwaarde van het bedrijf, maar naar wat Bord&Stift kan missen en wat voor de eigenaar zelf redelijk voelde. Een enorme schuld opbouwen als Bord&Stift was niet het doel. Het is meer een symbolische overdracht dan eentje van keiharde euro’s. Dat bedrag wordt in vijf jaar uitbetaald aan Charlotte. Daarnaast hebben ervoor gekozen om ook de andere medewerkers mee te nemen in deze overdracht. We bouwen namelijk al twee jaar samen aan het bedrijf, dus voelt het alsof iedereen een beetje eigenaar is. Daarom wordt hetzelfde bedrag dat de eigenaar krijgt ook verdeeld onder alle Bord&Stift’ers.

Wat levert deze nieuwe juridische vorm op tot nu toe?

Een nieuwe stap in een gevoel van eigenaarschap. Al waren we al een hele tijd allemaal verantwoordelijk voor het reilen en zeilen bij Bord&Stift, nu doen we het echt officieel samen. Samen bouwen we verder aan Bord&Stift. 

Hoe is het voor Charlotte?

Haar kind is volwassen geworden! Het was tijd om los te laten. Charlotte zag dat mensen de neiging hadden haar als ondernemer op een voetstuk te plaatsen, alsof zij als enige Bord&Stift groot heeft gemaakt. Mensen hangen succes graag op aan één persoon, denk aan Bill Gates, Steve Jobs, Elon Musk, Jack Ma. Maar succes is vaak het resultaat van een heleboel mensen die hard hebben gewerkt en samen iets hebben neergezet. Bord&Stift was hier nu niet geweest zonder de kennis en kunde van alle mensen die bij ons werken en hebben gewerkt. De huidige juridische structuur laat dat ook zien: juist samen maken we Bord&Stift tot wat het is!

Waar vind ik jullie statuten?

Hier vind je de Bord&Stift statuten. En bekijk ook meteen de statuten van Regelink Ecologie en Advies en Nonprofit Ventures.

Is een vraag van jou niet beantwoord in dit stuk? Neem contact met ons op!

Denk je eraan om je bedrijf ook horizontaal te organiseren of over te stappen op een nieuwe juridische structuur? Wij geven workshops over onze ervaringen.